De afgelopen tijd heb ik achter de schermen hard gewerkt aan iets nieuws. En inmiddels is het zover: mijn nieuwe webshop Jasper de Ruiter Art is online!
Toen ik jaren geleden begon met het maken van herkenningskaarten, had ik niet kunnen bedenken dat er uiteindelijk meer dan 1 miljoen exemplaren van verkocht zouden worden. Inmiddels zijn er tientallen verschillende kaarten verschenen en worden ze gebruikt door natuurliefhebbers, scholen, gezinnen, gidsen, natuurorganisaties en bezoekerscentra.

Maar waarom zijn juist deze kaarten zo populair? Waarom nemen mensen tijdens een excursie liever een herkenningskaart mee dan een uitgebreide veldgids? En waarom zijn vooral kinderen er zo gek op?

Het antwoord zit misschien wel in de eenvoud.

Je ziet in één oogopslag wat er te ontdekken valt

Een veldgids bevat enorm veel informatie. Dat is waardevol wanneer je uitgebreid iets over een soort wilt opzoeken, maar buiten kan die hoeveelheid informatie ook een drempel zijn. Je moet bladeren, zoeken en vaak al enigszins weten waar je naar op zoek bent.

Een herkenningskaart werkt precies andersom.

Je hebt direct een overzicht van de soorten die je op dat moment kunt tegenkomen. Zie je een vlinder, vogel, waterdiertje of bloem? Dan kun je de verschillende illustraties meteen met je waarneming vergelijken. Kijken, vergelijken en herkennen volgen elkaar vanzelf op.

Dat maakt de kaarten laagdrempelig. Je hoeft geen ervaren natuurliefhebber te zijn om ermee aan de slag te kunnen. Binnen een paar seconden ben je aan het zoeken.

Van kijken naar écht zien

Dat is misschien wel de grootste kracht van een herkenningskaart. De kaart geeft niet alleen een naam aan wat je ziet, maar zorgt ervoor dat je beter gaat kijken.

Is die hommel helemaal zwart of heeft hij een gekleurde achterlijfspunt? Hoe is de bladrand van die boom gevormd? Heeft die vogel een oogstreep? En hoe zien de poten van dat waterdiertje eruit?

Zodra je verschillende soorten naast elkaar ziet, ga je automatisch op zoek naar verschillen. Details die je eerst niet opvielen, worden ineens belangrijk.

Een naam vinden wordt daarmee een kleine ontdekkingstocht.

Waarom herkenningskaarten zo goed werken tijdens excursies

Tijdens natuurexcursies wil je vooral buiten bezig zijn. Een gids kan natuurlijk vertellen wat er te zien is, maar het wordt veel leuker wanneer deelnemers zelf kunnen zoeken en ontdekken.

Daarom worden de herkenningskaarten veel gebruikt tijdens excursies, natuuractiviteiten en lessen in het veld. Iedereen kan een kaart in zijn hand krijgen en meteen meedoen.

De kaart maakt van een deelnemer een actieve waarnemer.

In plaats van alleen te horen: ‘Dit is een gewone pad’, kun je zelf naar de kaart kijken, vergelijken en tot de conclusie komen: ‘Volgens mij is dit een gewone pad.’

Dat kleine verschil is belangrijk. Iets wat je zelf ontdekt, blijft vaak veel beter hangen dan iets wat alleen wordt verteld.

Kinderen willen zelf de naam vinden

Bij kinderen zie je dat effect misschien nog wel sterker.

Geef een kind een herkenningskaart en er ontstaat al snel een soort speurtocht. Welke heb ik gezien? Staat hij op de kaart? Kan ik hem zelf vinden?

Daarvoor hoeven kinderen niet eerst lange teksten te lezen. De natuurgetrouwe illustraties zijn het vertrekpunt. Ze kunnen kijken en vergelijken en krijgen direct resultaat wanneer ze een soort herkennen.

Daarmee sluit een herkenningskaart aan bij iets wat kinderen van nature graag doen: zoeken, verzamelen, vergelijken en ontdekken.

Een wandeling door het bos wordt een zoektocht naar vogels en paddenstoelen. Een schepnetje verandert een sloot in een wereld vol onbekende waterdiertjes. En tussen de bloemen blijken ineens veel meer verschillende bijen en vlinders te vliegen dan je dacht.

Klein genoeg om gewoon mee te nemen

Ook het formaat speelt een belangrijke rol. De kaarten zijn gemaakt om daadwerkelijk buiten te gebruiken. Ze zijn overzichtelijk, geplastificeerd en kunnen tegen een spat water of een beetje modder.

Je stopt een kaart gemakkelijk in een tas en pakt hem erbij zodra er iets te ontdekken valt.

Dat klinkt misschien als een praktisch detail, maar juist daardoor wordt een herkenningskaart ook écht gebruikt. Niet alleen thuis op tafel, maar midden in het gebied waar de soorten voorkomen.

Natuurgetrouwe illustraties als basis

Vanaf het begin heb ik bewust gekozen voor natuurgetrouwe illustraties. Niet alleen omdat ik het belangrijk vind dat een kaart mooi is, maar vooral omdat een illustratie heel gericht kan laten zien wat voor herkenning belangrijk is.

Als natuurillustrator kan ik kenmerken benadrukken zonder dat het beeld onnatuurlijk wordt. Verschillende soorten kunnen bovendien op eenzelfde manier en vanuit een vergelijkbare houding worden afgebeeld. Daardoor zijn ze gemakkelijker met elkaar te vergelijken.

Inmiddels bestaat de serie uit kaarten over allerlei onderwerpen: van vogels, vlinders, wilde bijen en vissen tot bomen, planten, diersporen en waterdiertjes.

Meer dan één miljoen keer mee naar buiten

Dat er inmiddels meer dan 1 miljoen herkenningskaarten zijn verkocht, vind ik nog altijd bijzonder.

Maar het mooiste is uiteindelijk niet het aantal kaarten dat is verkocht. Het is het idee wat er daarna met zo’n kaart gebeurt.

Dat ergens een kind met een schepnetje naast een sloot zit en enthousiast probeert te ontdekken welk diertje er in het bakje zwemt. Dat tijdens een excursie iemand voor het eerst het verschil tussen twee soorten ziet. Of dat iemand tijdens een wandeling ineens stilstaat bij een plant, vogel of insect waar hij anders misschien gewoon voorbij was gelopen.

Want uiteindelijk is dat waar de herkenningskaarten voor bedoeld zijn:

niet alleen om de natuur een naam te geven, maar vooral om mensen beter naar de natuur te laten kijken.

Een herkenningskaart op maat voor jouw natuurgebied

Niet ieder natuurgebied is hetzelfde. Daarom maak ik ook herkenningskaarten op maat voor organisaties, natuurgebieden en bezoekerslocaties.

Op zo’n kaart staan precies de dieren en planten die kenmerkend zijn voor het betreffende gebied. Denk aan bijzondere vogels, vlinders, planten, insecten of andere soorten die bezoekers tijdens een wandeling of excursie daadwerkelijk kunnen tegenkomen.

Met mijn natuurgetrouwe illustraties stel ik een overzichtelijke kaart samen die helemaal aansluit bij het gebied en de doelgroep. Zo krijgt een organisatie een eigen herkenningskaart die niet alleen informatief is, maar bezoekers vooral stimuleert om zelf te kijken, zoeken en ontdekken.

Een mooie manier om de bijzondere natuur van een gebied letterlijk in handen van bezoekers te geven.